خواص مواد غذایی

عدم تحمل لاکتوز

عدم تحمل لاکتوز یک ناتوانی در هیدرولیز قند شیر (لاکتوز) محسوب می‌شود که عمدتا در اثر کمبود آنزیم لاکتاز اتفاق می‌افتد. عدم تحمل لاکتوز تحت تأثیر سن و عوامل ژنتیکی می‌باشد و با افزایش سن افزایش می‌یابد. عدم تحمل لاکتوز به سه دسته‌ی عدم تحمل لاکتوز اولیه، عدم تحمل لاکتوز ثانویه و کمبود ذاتی آنزیم لاکتاز تقسیم می‌شود.

علائم بالینی آن شامل دردهای شکمی، انقباض عضلات شکم، نفخ شکم و باد شکم می‌باشد. عدم تحمل لاکتوز با آلرژی ناشی از شیر متفاوت است. این ناتوانی در هیدرولیز قند شیر بوسیله تست‌های مختلف نظیر تست عدم تحمل لاکتوز، تست تنفس هیدروژن، تست اسیدیته ادرار و غیره، در افراد مختلف شناسایی می‌شود.

بطور کلی لاکتوز در دو دسته فراورده‌های لبنی و فراورده‌های غیر لبنی حضور دارد. امروزه به افراد مبتلا به این بیماری توصیه می‌گردد که از مصرف شیر و فراورده‌های لبنی حاوی درصد بالای لاکتوز پرهیز کنند و در مقابل از فراورده‌های لبنی نظیر ماست که حاوی مقدار بسیار جزئی لاکتوز می‌باشد، استفاده کنند.

این افراد همچنین می‌توانند از محصولات لاکتوز زدایی شده بوسیله آنزیم، قرص‌های مکمل لاکتوز، مواد غذایی غنی شده با کلسیم و ویتامین‌ها و سایر محصولات جایگزین استفاده کنند.

علت بروز علائم عدم تحمل لاکتوز

لاکتوز جذب‌نشده از روده‌ی باریک عبور می‌کند و به روده‌ی بزرگ می‌رسد. در روده‌ی بزرگ یک نوع باکتری طبیعی وجود دارد که با دارا بودن لاکتاز قادر است لاکتوز را بشکند، آن را به گلوکز و گالاکتوز تبدیل کند و مورد استفاده قرار بدهد. این باکتری با مصرف این قندها گاز هیدروژن آزاد می‌کند.

بیشتر هیدروژن آزادشده، توسط سایر باکتری‌های موجود در روده مصرف می‌شود. بخشی از گاز پس از جذب در روده‌ی بزرگ، از طریق ریه‌ها و در حین تنفس و بخشی نیز از طریق باد شکم از بدن خارج می‌شود. در روده‌ی بزرگ برخی افراد نوعی باکتری وجود دارد که باعث تبدیل گاز هیدروژن به گاز متان می‌شود. این افراد گاز متان یا هردو گاز هیدروژن و متان را از طریق باد شکم یا تنفس دفع می‌کنند.

تمام لاکتوزی که به روده‌ی بزرگ می‌رسد، توسط باکتری‌های روده‌ای شکسته نمی‌شود. بخشی از لاکتوز تجزیه نمی‌شود و آب را از طریق اسمز به روده‌ی بزرگ می‌کشد. نتیجه‌ی این امر آبکی شدن مدفوع و اسهال است.

شدت علائم عدم تحمل لاکتوز در افراد مختلف متفاوت است. یکی از دلایل این امر مقدار متفاوت لاکتوز در رژیم غذایی افراد است. هرچه میزان لاکتوز مصرفی فرد بیشتر باشد، احتمالا شدت علائم بیشتر است.

علت دیگر، تفاوت در میزان کمبود لاکتاز در افراد مختلف است. کمبود لاکتاز در روده‌ی افراد می‌تواند خفیف، متوسط یا شدید باشد. بنابراین مقادیر کم لاکتوز در کسانی که از کمبود لاکتاز شدید رنج می‌برند، عوارض شدیدی بر جای می‌گذارد، ولی در کسانی که کمبود لاکتاز متوسط یا خفیف دارند، مشکلی ایجاد نمی‌کند.

درنهایت ممکن است مقدار مساوی لاکتوز که به روده‌ی افراد می‌رسد نیز علائم متفاوتی بر جای بگذارد. شاید علائم در برخی شدید، در برخی متوسط و در برخی خفیف باشد. دلیل این امر به‌طور دقیق مشخص نیست. ولی به نظر می‌رسد تفاوت در باکتری‌های روده‌ای افراد در این امر مؤثر است.

چه غذاهایی حاوی لاکتوز هستند؟

اگرچه لاکتوز به‌طور طبیعی تنها در شیر و فرآورده‌های آن وجود دارد، ولی مقداری از آن ممکن است در بعضی غذاها پنهان شده باشد. افرادی که تحمل لاکتوزشان بسیار کم است، باید مراقب کمترین مقادیر لاکتوز موجود در غذاها باشند. بعضی غذاهایی که ممکن است محتوی لاکتوز باشند عبارتند از:

  • نان
  • غلات فرآوری‌شده‌ی صبحانه‌
  • انواع پودر سوپ‌ فوری
  • مارگارین (کره‌ی گیاهی)
  • برخی کالباس‌ها
  • سس‌های سالاد
  • آب‌نبات
  • چیپس و سایر میان‌وعده‌های فرآوری‌شده
  • پنکیک، بیسکویت و کوکی
  • پنیرهای نرم مانند پنیر خامه‌ای
  • شیر
  • نوشیدنی‌های غیرلبنی یا پودرهای مکمل قهوه

برای خرید هوشمندانه، باید برچسب روی مواد غذایی را بخوانید. در ترکیبات تشکیل‌دهنده علاوه بر شیر و لاکتوز، نباید کشک، محصولات تهیه‌شده از شیر، پودر شیر خشک و پودر شیر خشک بدون چربی نیز وجود داشته باشند. اگر هریک از این موارد در ترکیبات تشکیل‌دهنده‌ی محصول وجود داشته باشند، آن محصول محتوی لاکتوز است.

عدم تحمل لاکتوز به سه دسته‌ی زیر تقسیم بندی می‌شود:

  • عدم تحمل لاکتوز اولیه: زمانی اتفاق می‌افتد که یک نوزاد در جوامعی که مصرف فراورده‌های لبنی در آن‌ها شایع نیست از شیر مادر گرفته شود. این حالت در بسیاری از جوامع آسیایی و آفریقایی رخ می‌دهد.
  • عدم تحمل لاکتوز ثانویه: ناشی از بیماری‌های روده‌ای است که توسط انگل‌های روده‌ای، بیماری سیلیاک، جراحی یا تابش تشعشعات می‌باشد. زمانی که آسیب سلول‌های روده بهبود یافت، این سلول‌ها توانایی تولید لاکتاز را مجددا باز می‌یابند. در مواردی تولید آنزیم لاکتاز ممکن است که بصورت دائمی قطع شود.
  • کمبود ذاتی آنزیم لاکتاز: یک اختلال ژنتیکی که از تولید آنزیماتیکی لاکتاز جلوگیری می‌کند و در شیرخواران در بدو تولد تشخیص داده می‌شود. این نوع عدم تحمل لاکتوز به ندرت مشاهده می‌شود. تعداد زیادی از افرادی که مشکلاتی را در ارتباط با مصرف لاکتوز گزارش کرده‌اند دچار عدم تحمل لاکتوز نیستند. عدم تحمل لاکتوز تحت تأثیر سن و عوامل ژنتیکی می‌باشد و با افزایش سن افزایش می‌یابد.

تست‌های معمول در تشخیص عدم تحمل لاکتوز

تست عدم تحمل لاکتوز: ابتدا یک نمونه خونی از بیمار گرفته می‌شود. این نمونه خونی از نوک انگشت بیمار جهت اندازه‌گیری قند خون گرفته می‌شود. یک محلول از شیر به بیمار خورانده می‌شود. اگر بیمار قادر به شکستن قند شیر باشد، پس از یک ساعت میزان قند خون بیمار افزایش می‌یابد. اگر سطح قند خون افزایش نیافت نشانه‌ی این است که لاکتوز به گلوکز و گالاکتوز شکسته نشده است.

تست تنفس هیدروژن: معمولا به بیمار توصیه می‌شود که قبل از تست از مصرف غذاهای سبوس‌دار جهت رسیدن به کمترین سطح هیدروژن در تنفس جلوگیری کند. یک نمونه اولیه از تنفس بیمار گرفته می‌شود و پس از آن محلولی از شیر به بیمار خورانده می‌شود.

پس از آن مقدار هیدروژن تنفس در فواصل ۳۰-۱۵ دقیقه تا ۲ ساعت اندازه‌گیری می‌شود. در صورتی که میزان هیدروژن در تنفس بیمار بصورت معنی‌داری افزایش نیابد، بدن فرد قادر به هیدرولیز لاکتوز می‌باشد. در صورت عدم هیدرولیز لاکتوز، متابولیسم آن توسط باکتری‌های روده بزرگ اتفاق افتاده و میزان گاز هیدروژن افزایش می‌یابد. تست در مورد گاز دی‌اکسید کربن نیز انجام می‌گیرد.

تست اندازه‌گیری اسیدیته ادرار: از آنجایی که انجام تست‌های دیگر در مورد نوزادان مشکل و غیرممکن است، این تست در تشخیص عدم تحمل لاکتوز در نوزادان به کار می‌رود. با توجه به اینکه باکتری‌های روده‌ی بزرگ علاوه بر تولید گاز، تولید اسید لاکتیک و دیگر اسیدها را می‌کنند این ترکیبات را می‌توان در ادرار نوزادان تشخیص و پی به وجود یا عدم وجود عدم تحمل لاکتوز در آن‌ها برد.

تست میکروسکوپی بافت زنده: این روش در موارد خاص می‌باشد که در آن به طور مستقیم از روده‌ی بیمار نمونه‌برداری صورت می‌گیرد.

نحوه‌ی کنترل عدم تحمل لاکتوز

تاکنون هیچ روش و متالوژی جهت تولید لاکتاز مقاوم حاصل نشده است. بردنیر و هارگرو چهار اصل و قاعده در این مورد پیشنهاد داده‌اند:

جلوگیری از مصرف رژیم‌های غذایی حاوی لاکتوز، استفاده از جانشین‌ها جهت جایگزینی و جذب ترکیبات مغذی، تنظیم کلسیم جذب شده، استفاده از جانشین‌های آنزیمی.

مکمل‌های جایگزین لاکتاز

مکمل‌های آنزیمی لاکتوز همانند آنزیم لاکتاز تولیدی در روده‌ی کوچک انسان توسط قارچ جنس آسپرژیلوس تولید می‌شود. آنزیم‌های بتاگالاکتوزیداز در فرم قرص در دزهای مختلف بدون هیچ تجویزی در کشورهای مختلف در دسترس است. این آنزیم در محیط اسیدی مانند شرایطی که در روده‌ی انسان یافت می‌شود به خوبی عمل می‌کند. متاسفانه اسید زیاد این آنزیم را دناتوره می‌کند.

در نتیجه در یک معده‌ی خالی نباید مورد استفاده قرار بگیرد. همچنین اگر آنزیم به موقع به روده‌ی کوچک نرسد بی‌اثر می‌شود. این آنزیم توسط مخمرهای جنس کلایورومایسس نیز تولید می‌شود. آنزیم تولیدی توسط این مخمر به زمان طولانی جهت عمل کردن نیاز دارد و در محیط اسیدی ملایم نیز نابود می‌شود.

این نوع نسبت به آنزیم تولیدی توسط آسپرژیلوس کمتر معمول و جهت تولید محصولات با لاکتوز کم به کار می‌رود. مکمل‎های آنزی‏می لاکتاز مزیتی نسبت به عدم مصرف فراورده‌های لبنی دارند که دیگر نیازی به استفاده از کلسیم و فراهم آوردن کلسیم کافی به ویژه در کودکان نمی‌باشد.

4.7/5 (3 نظر)

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا